Kto jest na banknocie 100 zł? Historia i ciekawostki

Na obecnym banknocie 100 zł znajduje się portret króla Władysława II Jagiełły, zwycięzcy spod Grunwaldu z 1410 roku. Ten nominał jest jednym z najczęściej spotykanych w codziennym obiegu, a jego szata graficzna opowiada historię jednego z najważniejszych momentów w dziejach Polski. Warto poznać nie tylko postać z awersu, ale też symbolikę rewersu oraz zabezpieczenia chroniące stuzłotówkę przed fałszerstwem.

Kto widnieje na awersie banknotu 100 zł?

Centralną część awersu zajmuje portret króla Władysława II Jagiełły. Otacza go ornamentyka gotycka, która podkreśla epokę panowania monarchy. Pod wizerunkiem umieszczono ozdobny napis „WŁADYSŁAW II JAGIEŁŁO”.

Władysław II Jagiełło był litewskim księciem, a po unii z Koroną Polską objął polski tron. Najbardziej zapisał się triumfem nad Zakonem Krzyżackim w bitwie pod Grunwaldem. Wraz z królową Jadwigą przyczynił się też do chrystianizacji Litwy i zbudowania trwałego sojuszu polsko-litewskiego. Dzięki temu stał się symbolem zwycięstwa, jedności i potęgi państwowej.

Stuzłotówka mierzy 138 × 69 mm i została wprowadzona do obiegu w 1995 roku. Modernizacja z 2014 roku nie zmieniła głównego wizerunku, ale wzmocniła zabezpieczenia. W 2026 roku w obiegu funkcjonują zarówno egzemplarze zmodernizowane, jak i starsze.

Co przedstawia rewers banknotu 100 zł?

Rewers wprost nawiązuje do bitwy pod Grunwaldem. W centralnym punkcie znajduje się tarcza herbowa z orłem z nagrobka Władysława Jagiełły. U jej podnóża widać hełm, płaszcz krzyżacki oraz dwa miecze.

Z lewej strony tarczy umieszczono zarys zamku krzyżackiego w Malborku. Te elementy tworzą spójną opowieść o starciu z Zakonem Krzyżackim i przypominają o roli, jaką odegrał monarcha.

Dwa miecze widoczne na rewersie nawiązują do symbolicznego gestu przekazania ich Władysławowi Jagielle przed bitwą pod Grunwaldem.

Jakie zabezpieczenia ma banknot 100 zł?

Stuzłotówka należy dziś do najlepiej chronionych polskich znaków pieniężnych. Jej emitentem jest Narodowy Bank Polski, a za produkcję odpowiada Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych. Od 1997 roku wszystkie nominały powstają w warszawskiej wytwórni, choć pierwsze serie drukowano w londyńskiej firmie De La Rue. Awers łączy kolory zielony, oliwkowy, jasnofioletowy i niebieski, natomiast rewers jest ciemnozielony, oliwkowy, brązowy i pomarańczowy.

Zabezpieczenia sprawdzane dotykiem i pod światło

Do produkcji banknotu wykorzystuje się druk stalorytniczy. Dzięki temu portret władcy, godło, cyfrowa wartość nominału oraz oznaczenie dla niewidomych są wyczuwalne opuszkami palców. Papier nie jest idealnie gładki, a wypukłości to pierwsza cecha autentyczności.

Pod światło można zaobserwować kilka elementów charakterystycznych dla tego nominału:

• znak wodny z portretem Władysława Jagiełły i cyfrowym oznaczeniem nominału „100”,
• nitkę zabezpieczającą z napisem „100 ZŁ”, widoczną jako pionowa ciemna linia,
• uzupełniający się druk recto-verso, który tworzy koronę w owalu,
• niezadrukowane pole znaku wodnego w zmodernizowanej wersji.

Zabezpieczenia sprawdzane pod lupą i w świetle UV

Do weryfikacji drobnych detali przydaje się lupa. Mikrodruki rozmieszczone na przedniej i odwrotnej stronie są bardzo małe, ale przy powiększeniu pozostają wyraźne i czytelne. Wokół cyfry nominału można znaleźć między innymi litery RP.

Lampka ultrafioletowa ujawnia zabezpieczenia utajnione. W promieniach UV świecą kwadrat z wartością nominalną, numeracja banknotu oraz wybrane elementy graficzne. To dodatkowa warstwa ochrony, która nie jest widoczna gołym okiem.

Farba zmienna optycznie i efekt kątowy

Po prawej stronie portretu króla znajduje się rozeta. Przy poruszaniu banknotem zmienia ona kolor ze złotego w zielony. To zasługa farby zmiennej optycznie, jednej z najtrudniejszych do podrobienia technik.

W prawym dolnym rogu przedniej strony działa efekt kątowy. Banknot trzeba unieść na wysokość wzroku, trzymać płasko i obrócić o 90 stopni. Wtedy w zależności od kąta patrzenia widać koronę albo cyfry oznaczenia nominału.

Jak zmieniał się banknot 100 zł na przestrzeni lat?

Nominał 100 złotych ma długą historię. Zanim pojawiła się obecna wersja z Władysławem Jagiełłą, na stuzłotówkach widnieli inni bohaterowie. Każda epoka odciskała na nich własne piętno polityczne i artystyczne.

Banknot 100 zł z 1948 roku

Na banknocie z 1948 roku znalazł się portret księcia Józefa Poniatowskiego, wodza naczelnego Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego. Projekt opracował artysta Józef Mehoffer, a ryt awersu wykonał Włodzimierz Vacek.

Awers utrzymany był w kolorze brązowym, z szarozielonym i złotożółtym poddrukiem. Na odwrocie pojawiły się postacie bogini Fortuny i boga Hermesa oraz symboliczny dąb. Znak wodny przedstawiał królową Jadwigę, a numeracja świeciła w promieniach UV.

Banknot 100 zł z czasów PRL

W serii „Wielcy Polacy”, zapoczątkowanej w 1974 roku, stuzłotówka przedstawiała Ludwika Waryńskiego. Ten działacz socjalistyczny był wówczas uznawany za jednego z prekursorów ruchu robotniczego w Polsce.

Projektantem wszystkich banknotów PRL był Andrzej Heidrich. Ten sam artysta odpowiadał później za obecną serię „Władcy polscy” po denominacji złotego w 1995 roku. W PRL-owskiej serii pojawili się między innymi Karol Świerczewski na 50 zł, Jarosław Dąbrowski na 200 zł, Tadeusz Kościuszko na 500 zł, Mikołaj Kopernik na 1000 zł oraz Maria Skłodowska-Curie na 20000 zł.

Obecna seria „Władcy polscy”

Po denominacji złotego 1 stycznia 1995 roku do obiegu trafiła nowa seria banknotów. Wszystkie nominały przedstawiają wyłącznie polskich monarchów, co podkreśla dziedzictwo historyczne i ciągłość państwowości.

Nominał 500 zł jako jedyny w obiegu zawiera hologram. Polska była drugim krajem na świecie po Kuwejcie, który zastosował to zabezpieczenie w banknotach obiegowych.

Jak sprawdzić autentyczność banknotu 100 zł w 2026 roku?

W 2026 roku w obiegu pozostają dwie wersje stuzłotówki: starsza oraz zmodernizowana po 2014 roku. Obie są bezterminowo ważnym środkiem płatniczym. Weryfikując autentyczność, najlepiej sprawdzić kilka zabezpieczeń jednocześnie.

Praktyczną kontrolę można przeprowadzić w czterech krokach:

1. dotknij – wyczuj wypukłości druku stalorytniczego na portrecie i napisach,
2. popatrz pod światło – sprawdź znak wodny, nitkę zabezpieczającą i recto-verso,
3. przechyl – obserwuj rozetę zmieniającą kolor oraz efekt kątowy,
4. sprawdź w świetle UV – zobacz kwadrat z nominałem i świecącą numerację.

Jeżeli którekolwiek z tych zabezpieczeń wygląda niepokojąco, warto udać się do najbliższego oddziału banku. Pracownicy mogą bezpłatnie pomóc w weryfikacji autentyczności. W razie wątpliwości najlepiej nie przyjmować takiego banknotu.

Oddzielną kwestią są banknoty zniszczone. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa NBP z 5 lipca 2018 roku znak zachowany w ponad 75% w jednym fragmencie podlega wymianie na 100% wartości. Przy zachowaniu od 45% do 75% powierzchni przysługuje 50% wartości. Wymiany dokonują wszystkie banki, a przy podejrzeniu fałszerstwa procedura może się wydłużyć.